Binnenin vloeibaar, buiten gas
Het veiligheidsblad van Clipper zegt het kort: in de aansteker is het gas vloeibaar, buiten de aansteker is het gas. Bij een Clipper is dat voor meer dan 95 procent isobutaan, bij 20 °C onder een druk van ongeveer 2,3 bar. Die druk houdt het gas vloeibaar zolang het in het reservoir zit.
Bovenaan zit het ventiel. Dat laat een kleine, vaste hoeveelheid brandstof door wanneer je drukt. Hoe het precies werkt, verschilt per ontwerp. In een oud patent, later van BIC, staan er twee naast elkaar: aanstekers die het vloeibare gas door een fijn vliesje laten gaan waar het verdampt, en aanstekers die alleen het gas boven de vloeistof gebruiken. Beide zijn gemaakt om rechtop gebruikt te worden.
Wat er gebeurt als je hem kantelt
Kantel je de aansteker, dan verschuift de vloeistof in het reservoir. Ze kan dan bij het ventiel komen langs een weg die bedoeld is voor gas, of er meer van tegelijk aanbieden dan het ventiel rechtop zou krijgen. Die vloeistof verdampt pas aan het mondstuk. Als gas neemt vloeibaar butaan ongeveer 230 keer zoveel plaats in. Een paar druppels maken dus veel meer gas dan het ventiel normaal doorlaat, en dat gas brandt allemaal tegelijk.
De Zweedse brandermaker Sievert beschrijft hetzelfde bij gasbranders: wie ze onder een scherpe hoek of ondersteboven gebruikt, krijgt vloeibaar gas in de brander en een vlam die veel groter en heter is dan voorzien. Daarom zegt Sievert: rechtop houden.
Soms zie je ook brandende druppeltjes die van de vlam wegspatten. De norm ISO 9994 heeft daar een naam voor: spitting of sputtering, vloeibaar gas dat niet op tijd verdampt is. Het kan ook andersom: volgens hetzelfde patent kan een andere houding gasbelletjes in de vloeistof geven, en dan flakkert de vlam of wordt ze plots kleiner.
Is dat een fout van je aansteker?
Niet altijd. Er bestaan aanstekers die er met opzet voor gemaakt zijn. ISO 9994 definieert ze als pijpaanstekers met automatische regeling: aanstekers waarvan de vlam bewust groter wordt als je ze uit de rechtopstaande stand kantelt. Ook die mogen in geen enkele houding een vlam hoger dan 100 mm geven.
Een gewone aansteker is gemaakt voor rechtop gebruik. BIC zegt het bijvoorbeeld voor zijn lange aanstekers: hou ze niet schuiner dan 45 graden. Clipper belooft een stabiele vlam van hoogstens 30 mm, de hele levensduur van de aansteker, maar zegt niet wat er gebeurt als je hem kantelt. Een vlam die bij een flinke hoek wat hoger wordt, is dus natuurkunde, geen defect. Een vlam die ook rechtop opvlamt, is wel een probleem.
Andere redenen voor een te grote vlam
Schuin houden is de bekendste oorzaak, maar er zijn er nog vier:
| Oorzaak | Wat je ziet | Wat je doet |
|---|---|---|
| Vlam hoog ingesteld | Rechtop al een hoge vlam, alleen bij een regelbare aansteker | Draai naar min en begin laag |
| Warme aansteker | Hogere vlam na zon, auto of verwarming | Laten afkoelen tot kamertemperatuur |
| Net bijgevuld | Een steekvlam bij de eerste klik | Even wachten voor je aansteekt |
| Jetvlam | Een blauwe, blazende vlam die fel lijkt | Normaal, zo is ze gemaakt |
De vlam staat te hoog
Een klassieke Clipper heeft een vast ventiel: de vlam kun je niet regelen. Een Clipper Jet en de meeste stormaanstekers van Silver Match, Prof en Champ High hebben wel een regelaar, bij sommige modellen bijvoorbeeld een wieltje onderaan. Volgens ISO 9994 moet bij zo'n aansteker aangegeven zijn in welke richting de vlam hoger en lager gaat. Staat hij op de hoogste stand, dan is de vlam bij het aansteken groter dan je verwacht.
De aansteker is warm
Hoe warmer het gas, hoe hoger de druk. Bij isobutaan ligt de druk bij 35 °C ongeveer de helft hoger dan bij 20 °C, en bij 50 °C meer dan dubbel zo hoog. In het patent van daarnet groeit de vlam van een gewone aansteker daardoor mee. Een aansteker uit de zon of van achter de voorruit geeft dus een grotere vlam. Clipper zegt in zijn veiligheidsblad: niet boven 50 °C bewaren en niet lang in de zon leggen.
Je hebt net bijgevuld
Na het vullen hangt er wat gas rond het ventiel en in de lucht. Wie meteen aansteekt, steekt dat mee aan: een korte steekvlam. Clipper raadt in zijn eigen video aan om na het vullen even te wachten zodat dat gas weg is. Aanstekermaker Colibri vraagt twee minuten, zodat ook de aansteker weer op kamertemperatuur komt. Hoe je een Clipper zonder gemors vult, lees je in onze uitleg over een Clipper navullen.
Het is een jetvlam
Een stormaansteker mengt gas en lucht voor het branden. Dat geeft een smalle, blauwe vlam die blaast en minder snel uitwaait. Ze lijkt groter en feller dan de gele vlam van een klassieke Clipper, maar dat is haar werk. De norm is er zelfs strenger voor: zo'n vlam mag af fabriek hoogstens 60 mm zijn. Twijfel je welk type bij je past, lees dan welke stormaansteker je kiest.
Zo hou je de vlam klein en veilig
- Hou de aansteker rechtop. Moet je bij een kaars diep in een glas, gebruik dan een aansteker met een lange of buigbare hals, zoals je die bij Champ High vindt, in plaats van je gewone aansteker te kantelen.
- Begin laag. Zet een regelbare aansteker op de laagste stand, steek aan en draai pas daarna hoger tot je de vlam hebt die je nodig hebt.
- Wacht na het vullen. Laat het gas rond het ventiel wegtrekken en de aansteker op kamertemperatuur komen. Colibri zet de regelaar voor het vullen op min en daarna een kwartslag hoger.
- Bewaar hem koel. Niet op het dashboard, niet op de vensterbank in de zon, niet op de verwarming. Onder 50 °C, zegt Clipper.
- Hou je gezicht en haar weg van de vlam bij de eerste klik, zeker na het vullen of als je niet weet hoe de regelaar staat.
Wanneer stop je met een aansteker?
ISO 9994 vraagt dat een gasaansteker op de hoogste stand niet opvlamt en geen brandende druppels spat. Doet je aansteker dat rechtop wel, ook op de laagste stand, of blijft hij branden nadat je loslaat, gebruik hem dan niet meer. Ruik je gas of hoor je gesis terwijl je niets doet, dan lekt hij. Andere problemen, zoals geen vonk of geen vlam, vind je per symptoom in mijn Clipper werkt niet meer.
Een aansteker met nog gas erin gooi je niet bij het restafval. Waar hij wel heen moet, staat in waar je een lege of volle aansteker weggooit. Een nieuwe vind je bij de Clipper-aanstekers en de stormaanstekers.
